HomePageBản vẽ thùng loa sub là tài liệu quan trọng khi tự đóng loa sub hoặc gia công thùng cho hệ thống karaoke, sân khấu, âm thanh hội trường và sự kiện. Một bản vẽ tốt không đơn giản chỉ cho biết chiều cao, chiều rộng, chiều sâu của thùng mà còn phải tính đến thể tích bên trong, kích thước cổng thoát hơi, kiểu củ loa và tần số cộng hưởng mong muốn. Nếu chỉ lấy một bản vẽ bất kỳ trên mạng rồi thay củ bass vào, loa vẫn có thể phát tiếng nhưng chưa chắc cho tiếng trầm sâu, chắc và khai thác tốt khả năng của củ loa.
Bản vẽ thùng loa sub là gì?
Bản vẽ thùng loa sub có thể hiểu là sơ đồ kỹ thuật thể hiện hình dạng, kích thước và kết cấu của một thùng loa siêu trầm. Tài liệu này thường được sử dụng để cắt gỗ, bố trí củ loa, làm cổng thông hơi, thanh giằng và lắp các phụ kiện cần thiết.
Khác với thùng loa thông thường, loa sub làm việc chủ yếu ở dải tần thấp nên thể tích thùng và hệ thống thoát hơi ảnh hưởng rất rõ đến hiệu quả hoạt động. Chỉ cần thay đổi thể tích hoặc chiều dài cổng hơi, tần số cộng hưởng của thùng có thể thay đổi theo.
Bởi vậy, bản vẽ thùng sub đúng kỹ thuật thường được thiết kế dựa trên đặc tính của củ loa chứ không chỉ dựa vào đường kính bass. Các hãng sản xuất củ loa chuyên nghiệp cũng sử dụng những thông số như Fs, Vas, Qts, Xmax cùng nhiều dữ liệu khác để mô phỏng thùng trước khi đưa ra kích thước khuyến nghị.
Một bản vẽ thùng loa sub cần có những gì?
Khi tìm hoặc tự thiết kế bản vẽ, người dùng không nên chỉ nhìn vào ba kích thước bên ngoài. Một bản vẽ có khả năng triển khai thực tế nên thể hiện tương đối đầy đủ các thông tin quan trọng sau:
- Chiều cao, chiều rộng và chiều sâu của thùng
- Độ dày từng tấm gỗ sử dụng
- Kích thước lỗ khoét để bắt củ bass
- Vị trí và kích thước cổng thoát hơi
- Chiều dài đường hơi hoặc ống thông hơi
- Thể tích hữu dụng bên trong thùng
- Vị trí thanh giằng chống rung
- Kích thước và vị trí tay xách, bánh xe, jack loa nếu có
Trong đó, thể tích hữu dụng là thông số rất dễ bị nhầm. Đây không hẳn là thể tích tính đơn giản từ chiều cao × rộng × sâu. Phần không gian bị chiếm bởi nam châm củ loa, cổng hơi, thanh giằng hoặc ampli tích hợp đều phải được tính đến.
Một thiết kế thực tế thường phải bắt đầu từ thể tích âm học cần thiết, sau đó cộng thêm phần thể tích bị các chi tiết bên trong chiếm chỗ để xác định kích thước thùng cuối cùng. Đây cũng là lý do hai thùng nhìn bên ngoài gần giống nhau nhưng hiệu quả dải trầm có thể khác đáng kể.
Các kiểu bản vẽ thùng loa sub phổ biến
Không phải tất cả loa sub đều sử dụng cùng một cấu trúc. Tùy củ loa, mục đích sử dụng và dải tần mong muốn mà có thể lựa chọn nhiều kiểu thùng khác nhau.
Thùng sub kín
Thùng kín có kết cấu tương đối đơn giản, toàn bộ mặt thùng được làm kín và không có cổng bass reflex.
Ưu điểm của loại này là dễ chế tạo, kích thước có thể gọn và ít phải xử lý phần cổng hơi. Tuy nhiên, để đạt mức áp suất âm lớn ở dải thấp thường cần củ loa có hành trình màng phù hợp và công suất khuếch đại đủ mạnh.
Thùng kín thường xuất hiện nhiều ở loa sub gia đình, phòng nghe hoặc những hệ thống cần kích thước nhỏ. Với PA sân khấu, cấu trúc bass reflex phổ biến hơn do yêu cầu về hiệu suất.
Thùng sub bass reflex
Bass reflex, hay thùng thông hơi, là một trong những kiểu thiết kế thông dụng nhất. Thùng có thêm một hoặc nhiều cổng thông hơi nhằm tận dụng năng lượng phía sau màng loa để hỗ trợ dải trầm.
Nếu thể tích và cổng hơi được thiết kế hợp lý, bass reflex có thể mở rộng khả năng tái tạo tần số thấp và tăng hiệu suất tại vùng tần số thiết kế. Celestion cũng sử dụng cấu trúc này cho nhiều bản vẽ thùng sub PA của hãng.
Cổng hơi có thể làm dạng ống tròn hoặc dạng khe chữ nhật. Trong các mẫu sub sân khấu, cổng khe thường khá phổ biến vì dễ tận dụng chính các tấm gỗ của thùng để tạo đường hơi.
Thùng bandpass
Bandpass là dạng thùng phức tạp hơn, trong đó củ loa được đặt bên trong một hoặc nhiều khoang và âm thanh đi ra ngoài thông qua cổng hơi.
Ưu điểm là có thể tối ưu hiệu suất trong một dải tần nhất định. Đổi lại, việc tính toán thể tích các khoang, tần số cộng hưởng và đường hơi khó hơn bass reflex thông thường.
Loại thùng này không nên đóng theo cảm tính vì chỉ một thay đổi tương đối nhỏ về kích thước khoang hoặc cổng cũng có thể làm đáp tuyến thay đổi rõ rệt.
Thùng horn và scoop
Horn sub sử dụng đường dẫn âm dài để tăng hiệu suất truyền năng lượng từ củ loa ra môi trường. Các thiết kế horn hoặc scoop từng được sử dụng khá nhiều trong hệ thống sân khấu và PA công suất lớn.
Ưu điểm thường nằm ở hiệu suất và khả năng tạo mức âm lớn, nhưng đổi lại thùng có thể rất lớn và kết cấu phức tạp.
Quan trọng hơn, không phải củ bass nào cũng thích hợp để lắp vào horn. Chẳng hạn, Eminence KILOMAX PRO-18A được hãng định hướng cho thùng kín và thùng thông hơi, trong khi OMEGA PRO-18A lại có thể sử dụng cho bass reflex, horn loading và scoop. Điều này cho thấy không nên chỉ thấy cùng là bass 18 inch rồi sử dụng chung một bản vẽ.
Bản vẽ thùng sub bass 30, bass 40 và bass 50 có giống nhau không?
Khi tìm trên mạng, người dùng thường gặp các từ khóa như bản vẽ thùng sub bass 30, thùng sub bass 40 hay thùng sub bass 50. Đây là cách gọi thuận tiện theo đường kính củ loa, tương ứng gần với các dòng 12 inch, 15 inch và 18 inch.
Tuy nhiên, đường kính chỉ là một phần của bài toán.
Hai củ bass 50 cùng kích thước 18 inch nhưng có Fs, Vas, Qts, hành trình màng và cấu tạo motor khác nhau hoàn toàn có thể yêu cầu thể tích thùng khác nhau. Một củ phù hợp bass reflex chưa chắc hoạt động tốt khi đưa vào horn, và ngược lại.
Ví dụ thực tế, Celestion từng công bố một thiết kế bass reflex dành riêng cho củ CF18VJD 18 inch với thể tích tổng 167 lít, thể tích hữu dụng 135 lít và tần số cộng hưởng thùng khoảng 37 Hz. Những con số này là kết quả của thiết kế dành cho chính củ loa đó, không phải kích thước tiêu chuẩn có thể áp dụng cho mọi bass 18 inch.
Vì vậy, các bản vẽ ghi đơn giản “sub bass 50 chuẩn” nhưng không nêu củ loa sử dụng hoặc thông số thiết kế cần được xem xét cẩn thận.
Cách tính thể tích khi đọc bản vẽ thùng sub
Để kiểm tra nhanh một bản vẽ, trước tiên có thể tính thể tích bên trong dựa vào kích thước lọt lòng.
Nếu thùng hình hộp chữ nhật, về cơ bản:
Thể tích = chiều cao trong × chiều rộng trong × chiều sâu trong.
Nếu sử dụng đơn vị mm, sau khi nhân ba kích thước cần quy đổi sang lít. Cần lưu ý phải sử dụng kích thước bên trong chứ không lấy trực tiếp kích thước ngoài.
Ví dụ thùng có chiều rộng ngoài 600 mm và sử dụng gỗ dày 18 mm thì chiều rộng bên trong chỉ còn:
600 – 18 – 18 = 564 mm.
Sau khi có thể tích hình học bên trong, tiếp tục trừ thể tích mà củ loa, cổng hơi, hệ thống giằng và các chi tiết khác chiếm chỗ để xác định thể tích hữu dụng.
Đây chính là Vb cần quan tâm khi mô phỏng hoạt động của loa.
Cổng hơi trên bản vẽ ảnh hưởng thế nào đến tiếng bass?
Với thùng bass reflex, cổng hơi gần như quan trọng ngang với thể tích thùng.
Kích thước tiết diện, chiều dài cổng và thể tích thùng phối hợp với nhau để tạo ra tần số tuning, thường ký hiệu là Fb. Thay đổi một trong những yếu tố này sẽ kéo theo sự thay đổi của tần số cộng hưởng.
Cổng có tiết diện quá nhỏ có thể khiến tốc độ không khí tăng cao khi loa hoạt động lớn, từ đó dễ xuất hiện tiếng gió hoặc tiếng “phì” tại cửa hơi. Tăng tiết diện giúp giảm vận tốc không khí nhưng thường đồng nghĩa với việc phải tăng chiều dài cổng nếu vẫn muốn giữ nguyên tần số tuning.
Vì thế, không nên thấy cổng hơi trong bản vẽ quá dài rồi tự ý cắt ngắn cho dễ thi công. Việc này có thể làm Fb tăng lên, khiến đặc tính dải trầm khác với thiết kế ban đầu.
Nên dùng loại gỗ nào để đóng thùng loa sub?
Đối với loa sub PA, plywood bạch dương là lựa chọn được sử dụng khá nhiều nhờ độ chắc chắn, khả năng chịu va đập và trọng lượng hợp lý. MDF cũng có thể sử dụng trong một số thiết kế, đặc biệt với loa dùng cố định trong nhà, nhưng trọng lượng tương đối lớn và khả năng chịu môi trường không tốt bằng plywood chất lượng cao.
Độ dày phổ biến thường gặp là khoảng 15–18 mm, nhưng không nên mặc định mọi thùng đều phải sử dụng gỗ 18 mm.
Chẳng hạn, bản thiết kế sub CF18VJD của Celestion sử dụng plywood 18 mm, trong khi một số thiết kế 18 inch thế hệ mới có thể sử dụng plywood 12 mm kết hợp hệ thống giằng để giảm trọng lượng mà vẫn duy trì độ cứng cần thiết.
Do vậy, chất lượng kết cấu và cách bố trí giằng quan trọng không kém độ dày gỗ.
Vì sao thùng sub cần hệ thống giằng chắc chắn?
Khi loa sub hoạt động ở công suất lớn, áp suất bên trong thùng liên tục thay đổi và tác động lên các mặt gỗ. Những tấm ván có diện tích lớn nếu không được gia cố có thể rung theo, tạo cộng hưởng không mong muốn.
Thanh giằng giúp liên kết các mặt thùng, giảm độ rung của panel và làm kết cấu chắc chắn hơn.
Các mối ghép cũng cần được dán keo kỹ và đảm bảo kín khí. Với bass reflex, không khí nên chủ yếu lưu thông qua cổng hơi đã thiết kế, thay vì rò qua khe ghép, jack loa hoặc vị trí bắt củ bass. Các hướng dẫn đóng thùng của Celestion cũng nhấn mạnh yêu cầu mối ghép chắc chắn, kín khí và sử dụng giằng để giảm cộng hưởng của các tấm ván.
Có nên lấy bản vẽ thùng loa sub trên mạng về đóng luôn không?
Có thể sử dụng bản vẽ có sẵn, nhưng nên ưu tiên bản vẽ được thiết kế dành cho đúng model củ loa đang sử dụng.
Nếu không tìm được bản vẽ chính xác, cách tốt hơn là lấy các thông số Thiele–Small của củ bass rồi mô phỏng bằng những phần mềm thiết kế thùng loa. Nhiều công cụ có khả năng dự đoán đáp tuyến, thể tích thùng, tần số tuning, hành trình màng loa và tốc độ không khí trong cổng trước khi bắt đầu cắt gỗ.
Eminence chẳng hạn có công cụ thiết kế cho phép mô phỏng thùng kín, bass reflex, bandpass và passive radiator dựa trên thông số củ loa. Điều này cho thấy việc thiết kế thùng sub chuyên nghiệp thực chất là quá trình ghép đúng củ loa với một hệ thống âm học phù hợp, chứ không đơn thuần chọn một chiếc hộp đủ lớn để lắp vừa bass.
Nếu sử dụng một bản vẽ trên mạng nhưng thay sang củ loa có thông số khác, nên mô phỏng lại trước khi thi công.
Những lỗi thường gặp khi đóng thùng loa sub theo bản vẽ
Một lỗi khá phổ biến là chỉ quan tâm đến kích thước bên ngoài mà bỏ qua thể tích hữu dụng. Sau khi thêm củ loa, đường hơi và hệ thống giằng, thể tích thực tế có thể nhỏ hơn đáng kể so với con số ban đầu.
Lỗi tiếp theo là tự ý thay đổi cổng hơi để thùng dễ đóng hơn. Thu ngắn đường hơi, tăng chiều cao khe hoặc thay đổi tiết diện có thể khiến tần số tuning lệch khỏi thiết kế.
Một số người cũng tăng hoặc giảm kích thước thùng theo vị trí đặt thực tế nhưng giữ nguyên cổng hơi. Cách làm này cũng có thể thay đổi Fb và đáp tuyến dải thấp.
Ngoài ra, việc làm thùng thiếu giằng, các mối ghép không kín hoặc bắt củ loa không chắc có thể khiến thùng rung, phát sinh tiếng phụ và giảm hiệu quả khi đánh ở công suất cao.
Lưu ý quan trọng khi lựa chọn bản vẽ thùng loa sub
Bản vẽ thùng loa sub tốt nhất không nhất thiết là bản vẽ có kích thước lớn nhất hoặc kết cấu phức tạp nhất. Một thiết kế phù hợp phải được xây dựng dựa trên củ loa cụ thể, mục đích sử dụng, dải tần cần khai thác và giới hạn kích thước thực tế.
Với karaoke và nghe nhạc trong phòng, có thể ưu tiên thiết kế tương đối gọn, xuống được dải trầm cần thiết. Với sân khấu hoặc hội trường, yếu tố hiệu suất, SPL, khả năng vận chuyển và độ bền của thùng lại quan trọng hơn. Những hệ thống sự kiện lớn thậm chí còn phải tính đến cách ghép nhiều sub để kiểm soát vùng phủ dải thấp.
Do đó, khi tìm bản vẽ thùng loa sub bass 30, bass 40 hay bass 50, điều quan trọng nhất là kiểm tra xem bản vẽ đó được thiết kế cho củ loa nào, thể tích hữu dụng bao nhiêu và tuning ở tần số nào. Chọn đúng bản vẽ ngay từ đầu sẽ giúp củ bass hoạt động hiệu quả hơn, tiếng trầm rõ và chắc hơn, đồng thời tránh phải tháo thùng để chỉnh sửa sau khi đã hoàn thiện.
Lạc Việt Audio là đơn vị chuyên tư vấn, thiết kế và lắp đặt các giải pháp âm thanh hội trường, âm thanh phòng họp, âm thanh sự kiện, âm thanh thông báo, loa âm trần, âm thanh nhà xưởng, trường học, nhà văn hóa, UBND Xã Phường,…
Với kinh nghiệm 10 năm trong ngành, Lạc Việt Audio cam kết mang đến các sản phẩm chính hãng, giải pháp tối ưu theo nhu cầu thực tế cùng dịch vụ thi công chuyên nghiệp, đảm bảo chất lượng âm thanh rõ ràng, ổn định và bền bỉ trong quá trình sử dụng.
Thông tin liên hệ:
- Địa chỉ: Số 4 NV1, KĐT Rose Town, 79 Ngọc Hồi, Yên Sở, Hà Nội
- Điện thoại: 0982.655.355
- Email: lacvietaudio@gmail.com
- Website: https://lacvietaudio.com/